تعدادی از سالمندان به خاطر بیماری های خاص مثل بیماری های شدید روانی یا مشکلات حرکتی قادر به انجام کارهای روزمره خود نبوده و از طرفی فرزندان و خانواده های آنها نیز به علت کار روزانه خود و یا نبود جا برای نگهداری از این سالمندان مجبور می شوند آنها را به خانه های سالمندان بسپارند.
امروزه سرای سالمندان به عنوان محلی ناگزیر برای اسکان تعدادی از سالمندان که جایی را برای زندگی ندارند یا وضعیتی دارند که خانواده ناچار به سپردن آنان به این اماکن هستند، به شمار می رود اما همین اماکن نیز باید استانداردهایی را فراهم کند.
پا گذاشتن به دوره سالخوردگی با بروز تغییرات جسمانی متعددی همراه است که تواناییها و قابلیتهای جسمانی فرد را محدود میکند. به همین دلیل محیط زندگی سالمند باید طوری طراحی شود که او با تمام بیماریها، محدودیتها و ناتوانیهای احتمالی خود بتواند به راحتی در آن زندگی کند. ویژگیهای لازم برای این محیط، یعنی سرای سالمندان را از چند نگاه میتوان بررسی کرد.
حداقل استانداردهای لازم برای تأسیس سرای سالمندان در کشور توسعهیافتهای مانند انگلستان به شرح زیر است:
اتاق های خانه سالمندان
-- در هر اتاق نباید بیش از 4 نفر زندگی کنند.
-- اتاق حتما ً باید دارای یک پنجره باشد.
-- فضای کافی برای جابهجا کردن و حرکت دادن ویلچر موجود باشد.
-- حتما داخل واحد حمام داشته باشد.
-- درِ اتاق نباید به داخل اتاقهای دیگر باز شود.
-- کنار یا بالای تختخواب بیمار باید زنگی برای صدا کردن فوری پرستار یا اعلام خطر وجود داشته باشد
-- آب خوردن در دسترس سالمند باشد.
-- نور کافی برای مطالعه در رختخواب فراهم شود (مثل یک چراغ مطالعه کوچک در بالای تخت).
-- اگر محیط خصوصی امکان پذیر نیست در فاصله بین تختخوابهای اتاق پردهای باشد تا در صورت نیاز، سالمند بتواند با کشیدن پرده یک محیط خصوصی برای خود ایجاد کند.
-- تخت نسبت به پنجره باید دید داشته باشد و یک صندلی راحت در کنار تخت باشد.
-- هر سالمند باید یک کمد جداگانه داشته باشد.
-- هماتاقیهای سازگار، همزبان و متناسب با خود داشته باشد.
-- در صورت تمایل، اتاق تلفن داشته باشد.
-- ملحفههای تمیز در دسترس باشد.
دستشویی و توالت خانه سالمندان
-- طراحی این مکانها باید طوری باشد که ویلچر در آنها به راحتی وارد و خارج شود و امکانات مناسب برای افراد معلول داشته باشد.
-- سینکها باید مجهز به آب سرد و گرم باشد.
-- در این مکان میلههای حمایتکنندهای باشد که فرد بتواند در حین حرکت دست خود را به آنها بگیرد و از آنها برای تسهیل حرکت استفاده کند.
-- در این مکانها باید زنگهایی وجود داشته باشد که در صورت بروز حادثه فوراً پرستارها مطلع شوند.
سالنها و اتاق نشیمن خانه سالمندان
-- اماکن عمومی باید نور کافی داشته باشند.
-- در تمام اتاقها، پریزهای برق و وسایل خطرناک باید با رنگهایی که به شدت جلب توجه میکنند (مثل قرمز پررنگ و غیره) مشخص شوند.
-- در سالنها و اتاقها باید میلههایی دورتادور اتاق وجود داشته باشد که سالمند در هنگام حرکت بتواند از آنها کمک بگیرد.
-- سالن و راهرو ها باید دست کم آنقدر وسعت داشته باشد که به طور همزمان دو ویلچر بتوانند از کنار هم عبور کنند.
-- برای استراحت سالمندان صندلیها و کاناپههای راحتی باید در آن تعبیه شود.
-- یک تابلوی اعلانات نیز لازم است تا قوانین و خبرهای سرای سالمندان را به اطلاع ساکنان برساند.
سالن تفریح و ورزش خانه سالمندان
-- تـمام مـؤسـسات سالمندان باید دارای سالنهای مناسبی برای ورزش و تفریح سالمندان باشند.
-- وسایل سرگرمی و تفریح متناسب با شرایط به میزان کافی در آنجا وجود داشته باشد.
-- مکانها یا اتاقهای خصوصی مناسبی برای ملاقات با دوستان یا اعضای خانواده وجود داشته باشد.
-- اتاقهای خصوصی برای انجام معاینات و اقدامات پزشکی در آنها تعبیه شده باشد.
ویژگی های محیطی خانه سالمندان
-- مؤسسه باید تمیز باشد و از نظر ظاهری مرتب به نظر برسد.
-- بو و هوای مطبوع داشته باشد.
-- از سروصدای ترافیک شهر یا دیگر صداهای آزاردهنده دور باشد.
-- تهویه مناسب هوا و اعتدال درجه حرارت در زمستانها و تابستانها داشته باشد.
-- دسترسی به تلفن عمومی برای همه وصندوق مخصوص برای نامهها و مرسولات هر فرد در نظر گرفته شده باشد. تمبر و لوازم مورد نیاز نیز باید مهیا باشد تا فرد بدون مشکل بتواند نامه بفرستد.
اقدامات ایمنی و محافظتی خانه سالمندان
-- محیط باید فاقد خطراتی نظیر نور کم، مسیر سنگلاخ، صندلیهای ناپایدار و در حال شکستن یا وسایل دستوپاگیری باشد که ممکن است فرد در هنگام راه رفتن به آنها برخورد کند.
-- به طور سالانه این اماکن باید از نظر امنیت در برابر آتش، زلزله و حوادث دیگر به طور رسمی بررسی و بیمه شوند.
-- مسیرهای خروج اضطراری باید در نظر گرفته شده باشد.
-- امکانات اطفاء حریق فراهم باشد.
-- وسایل کمکهای اولیه و اورژانس و زنگ خطرهای مناسب در تمام ساختمان جهت اطلاعرسانی فوری و اورژانس به تمام سالمندان نیز باید وجود داشته باشد.
-- با توجه به مشکلات شنوایی در این سنین، صدای این زنگ خطرها باید طوری باشد که تمام سالمندان به راحتی آن را بشنوند (حتی اگر خواب هستند).
-- تعداد پلههای طبقات نباید زیاد باشد و باید آسانسور به میزان کافی برای حرکت در بین طبقات وجود داشته باشد.
-- برای پنجرهها، تراسها و پشتبام، نردههای محافظ تعبیه شده باشد.
نیازهای طبی سالمندان
-- تمام داروهای مورد نیاز بیمار باید مهیا باشد.
-- پرستارهای مجرب و دورهدیده برای انجام کمکهای اولیه و اقدامات احیا به طور شبانهروزی حضور داشته باشند.
-- ویزیت روزانه توسط پزشک عمومی در صورت نیاز و امکان، برقراری تماس فوری با پزشک در موارد اضطراری از قبل هماهنگشده باشد.
-- در صورت نیاز باید امکان ویزیت توسط متخصص بیماریهای مختلف موجود باشد.
-- ین فرصت باید به بیمار داده شود که در صورت احساس نیاز بتواند توسط پزشک شخصی خود معاینه و درمان شود.
-- وجود امکانات فیزیوتراپی در مرکز و هماهنگی با نزدیکترین بیمارستانها برای پذیرش بیماران اورژانسی از ضروریات است.
-- ضمنا باید دفتری در مرکز وجود داشته باشد که بیماریها و شرایط هر بیمار و آدرس، شماره تلفن و نحوه ارتباط برقرار کردن فوری با چند نفر از نزدیکان او در آن خوانا و مرتب به طور مستمر ثبت شود.
-- باید مکان خاصی برای افراد تعبیه شود تا به مسائل مذهبی خود به راحتی رسیدگی کنند.
-- اتاق مطالعه و کتابها و لوازم مورد نیاز در این زمینه مهیا باشد.
-- امکان شرکت در مراسم مذهبی، تفریحی یا خانوادگی در خارج از مؤسسه برای فرد فراهم باشد و برنامههای سرای سالمندان آنقدر انعطافپذیر طراحی شود که فرد در صورت عدم تمایل بتواند در هر کدام از آنها شرکت نکند.
-- باید اقدامات مناسب برای تعطیلات، اعیاد یا روز تولد افراد سالمند مؤسسه در نظر گرفته شود.
تغذیه سالمندان
-- تغذیه باید برای سالمندان، دلپذیر و غیر یکنواخت باشد.
-- رژیمهای غذایی سالمند باید کاملاً رعایت شود.
-- سلامت مواد مورد استفاده و غذاهای طبخشده به طور مستمر کنترل شود.